योजनेचे ठळक मुद्दे
2016 पासून सुरू
कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालयामार्फत राबवली जाणारी केंद्र सरकारची फ्लॅगशिप पीक विमा योजना.
अत्यल्प प्रीमियम
खरीप 2%, रब्बी 1.5%, तर व्यापारी/फळबाग पिकांसाठी जास्तीत जास्त 5% प्रीमियम शेतकऱ्याला भरावा लागतो.
ऐच्छिक सहभाग
2020 पासून कर्जदार व बिगर-कर्जदार अशा सर्वच शेतकऱ्यांसाठी योजना पूर्णपणे ऐच्छिक करण्यात आली आहे.
अधिकृत प्रीमियम दर (हंगामनिहाय)
| हंगाम / पीक प्रकार | शेतकऱ्याने भरायचा कमाल प्रीमियम |
|---|---|
| खरीप हंगाम — अन्नधान्य, तेलबिया | 2% विमा रकमेच्या |
| रब्बी हंगाम — अन्नधान्य, तेलबिया | 1.5% विमा रकमेच्या |
| वार्षिक व्यापारी / फळबाग पिके | 5% विमा रकमेच्या |
उर्वरित प्रीमियम रक्कम केंद्र व राज्य सरकार समान वाटणीने (ईशान्येकडील व हिमालयीन राज्यांत 90:10 प्रमाणात) उचलते. प्रत्यक्ष रुपयांमधील प्रीमियम हा पिकाच्या "स्केल ऑफ फायनान्स" व क्षेत्रफळावर अवलंबून असतो — त्यामुळे तो राज्य, जिल्हा व पिकानुसार बदलतो. नेमकी रक्कम जाणून घेण्यासाठी अधिकृत पोर्टलवरील प्रीमियम कॅल्क्युलेटर वापरा.
कोणत्या नुकसानीचे संरक्षण मिळते?
✅ संरक्षण मिळणाऱ्या बाबी
- ✓दुष्काळ, पूर, गारपीट, वादळ, ढगफुटी यामुळे होणारे पीक नुकसान
- ✓कीड व रोगांच्या प्रादुर्भावामुळे होणारे उत्पन्न घट
- ✓पावसाअभावी पेरणी / लावणी करता न आल्यास होणारे नुकसान
- ✓काढणीनंतर शेतात वाळत ठेवलेल्या पिकाचे चक्रीवादळ/अवकाळी पावसामुळे 14 दिवसांत होणारे नुकसान
❌ संरक्षण न मिळणाऱ्या बाबी
- ✕युद्ध किंवा तत्सम धोकादायक कारवायांमुळे होणारे नुकसान
- ✕दंगल किंवा जाणीवपूर्वक केलेल्या हानीमुळे होणारे नुकसान
- ✕पाळीव किंवा जंगली प्राण्यांमुळे झालेली पिकाची नासाडी
- ✕आण्विक धोक्यांमुळे होणारे दूषण किंवा नुकसान
अर्ज कसा करावा?
पात्रता व पीक तपासा
तुमच्या जिल्ह्यात व हंगामात तुमचे पीक अधिसूचित (notified) आहे का ते pmfby.gov.in वर तपासा.
कर्जदार शेतकरी असल्यास
पीक कर्ज घेतले असल्यास बँक/सोसायटीमार्फत विमा आपोआप उतरवला जातो. सहभागी व्हायचे नसल्यास हंगामाच्या अंतिम तारखेच्या किमान 7 दिवस आधी बँकेला लेखी कळवावे लागते.
बिगर-कर्जदार शेतकऱ्यांसाठी
pmfby.gov.in पोर्टलवर स्वतः ऑनलाइन नोंदणी करा, किंवा जवळच्या बँक शाखा / CSC केंद्रामार्फत अर्ज करा.
प्रीमियम भरा व पावती जपा
ठरलेला प्रीमियम भरून पॉलिसी क्रमांकासह पावती घ्या — नुकसान झाल्यास दावा करताना ती आवश्यक असते.
नुकसान झाल्यास तक्रार नोंदवा
पीक नुकसान झाल्यास 72 तासांच्या आत Crop Insurance App, pmfby.gov.in किंवा टोल-फ्री क्रमांक 14447 वर कळवा.
आवश्यक कागदपत्रे
अंतिम तारीख चुकवू नका
खरीप व रब्बी हंगामासाठी नोंदणीची अंतिम तारीख राज्यनिहाय वेगळी असते व दरवर्षी बदलू शकते. मुदत संपल्यानंतर अर्ज स्वीकारला जात नाही — त्यामुळे अचूक तारखेसाठी pmfby.gov.in वर तुमच्या राज्याचे वेळापत्रक तपासा, कोणत्याही जाहिरातीवर विसंबून राहू नका.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
2020 पासून केंद्र सरकारने ही योजना सर्व शेतकऱ्यांसाठी — कर्जदार व बिगर-कर्जदार दोघांसाठीही — पूर्णपणे ऐच्छिक केली आहे. कर्जदार शेतकऱ्याला सहभागी व्हायचे नसल्यास त्याबाबत बँकेला वेळेत लेखी कळवावे लागते.
विमा रक्कम ही त्या पिकासाठी जिल्हा स्तरीय तांत्रिक समितीने निश्चित केलेल्या "स्केल ऑफ फायनान्स" व शेतकऱ्याच्या क्षेत्रफळावर आधारित असते — म्हणजेच ती प्रति हेक्टर दर × तुमचे क्षेत्रफळ इतकी असते.
पीक नुकसान झाल्यास घटनेच्या 72 तासांच्या आत Crop Insurance App, pmfby.gov.in पोर्टल किंवा टोल-फ्री क्रमांक 14447 वर कळवणे आवश्यक आहे.
अन्नधान्य (तृणधान्य, भरडधान्य, कडधान्य), तेलबिया, आणि राज्य शासनाने अधिसूचित केलेली वार्षिक व्यापारी व फळबाग पिके (उदा. कापूस, ऊस) या योजनेत समाविष्ट आहेत. पीक व जिल्ह्यानुसार यादी बदलते.